Spojrzenie na HbA1c, poziom glukozy na czczo i po posiłku

Hemoglobina glikowana (HbA1c) jest powszechnie uznawana za standard oceny jakości kontroli cukrzycy. Jak wiadomo, HbA1c jest ściśle powiązana zarówno z poziomem glukozy na czczo, jak i po posiłku.

Kliniczne znaczenie hemoglobiny glikowanej
Od dawna stanowi trudny problem, jak ocenić jakość kontroli cukrzycy w dłuższym okresie, zwłaszcza u osób z wahaniami poziomu cukru i stosujących zastrzyki insuliny. Jednorazowe badanie glukozy we krwi i moczu daje jedynie obraz poziomu cukru w określonym momencie.

Wraz ze zmianami w odżywianiu i metabolizmie glukozy trudno było wcześniej jednoznacznie wykryć chorobę. Natomiast hemoglobina glikowana zmienia się w zależności od poziomu glukozy we krwi, co pozwala odzwierciedlić średni poziom cukru u pacjenta w ciągu 4 do 8 tygodni przed badaniem krwi.

Hemoglobina glikowana jest uważana za wskaźnik monitorowania stanu cukrzycy oraz diagnozowania łagodnej, typu drugiego i ukrytej cukrzycy we wczesnym stadium. Jednak nie jest to czuły element do diagnozy cukrzycy i nie zastępuje obecnego testu tolerancji glukozy.

Dlaczego hemoglobina glikowana wzrasta?
Z badań wynika, że gdy poziom HbA1c utrzymuje się między 7,3% a 8,4%, wpływ glukozy na czczo i po posiłku na całkowity poziom cukru jest taki sam.

Gdy poziom HbA1c przekracza 8,5%, wpływ glukozy na czczo na całkowity poziom cukru jest większy niż glukozy po posiłku. Wraz ze wzrostem poziomu HbA1c, glukoza na czczo ma coraz większy wpływ na HbA1c. Kontrola glukozy na czczo jest ściśle związana z poziomem insuliny podstawowej.

Glukoza na czczo i glukoza po posiłku
Oba są istotnymi wskaźnikami do diagnozy cukrzycy i oceny poziomu kontroli choroby. W rzeczywistości glukoza na czczo oznacza podstawowy poziom cukru we krwi.

W związku z tym poziom cukru można podzielić na dwie części: podstawowy poziom glukozy i glukozę po posiłku. Podstawowy poziom glukozy ma na celu utrzymanie prawidłowych funkcji fizjologicznych organizmu i zapewnienie sprawnego przebiegu codziennych czynności.

W większości przypadków jest on regulowany przez wątrobę: jeśli poziom glukozy jest zbyt niski, wątroba uwalnia zgromadzony glikogen do krwi, aby utrzymać stabilny poziom cukru. Jednak zdolność wątroby do magazynowania glikogenu jest ograniczona. Aby zaspokoić potrzeby życiowe, ludzie muszą spożywać posiłki, aby przyswoić więcej cukru. Po spożyciu pokarmu następuje wzrost poziomu glukozy, który nazywamy glukozą poposiłkową.

Poziom glukozy na czczo jest regulowany przez fizjologiczne mechanizmy organizmu. Zazwyczaj ludzie jedzą kolację około godziny 19:00, a śniadanie o 7:00 rano. W tym czasie organizm zużywa zasadniczo zgromadzony cukier, co powoduje, że poranny poziom glukozy jest najniższy.

Po śniadaniu poziom glukozy wzrasta, aby utrzymać go w rozsądnym zakresie. Po osiągnięciu normalnego poziomu pod wpływem hormonów, jest on również regulowany przez czynniki fizjologiczne, co zapobiega dalszemu wzrostowi glukozy.

Innymi słowy, diagnoza cukrzycy oparta wyłącznie na wskaźnikach glukozy na czczo może pominąć niektórych chorych. Jednak gdy monitorowany poziom glukozy na czczo spełnia kryteria diagnozy cukrzycy, wskaźnik wykrywalności jest zwykle wysoki.

Natomiast glukoza po posiłku jest bardziej czułym wskaźnikiem do diagnozy cukrzycy. Użycie tego wskaźnika pozwala na wczesne wykrycie osób z upośledzoną tolerancją glukozy i cukrzycą.

Jeśli poziom glukozy na czczo pozostaje wysoki, poziom glukozy po posiłku również będzie wysoki. Poziom glukozy na czczo jest zależny od leczenia i kontroli cukrzycy. Jeśli trudno jest kontrolować dietę, ćwiczenia i przyjmować niewielkie dawki leków, poziom glukozy na czczo wzrośnie. Natomiast nadmierna kontrola tych czynników może prowadzić do hipoglikemii.

Poziom glukozy po posiłku jest ściśle powiązany z poziomem glukozy na czczo, ponieważ ten ostatni bezpośrednio wpływa na poziom glukozy po posiłku.

Co powinni robić ludzie, gdy poziom glukozy na czczo jest wysoki?
Jeśli ludzie jedzą za dużo, należy zmniejszyć spożycie kalorii, na przykład spacerując i ćwicząc. Jeśli to nie pomaga, można stosować zastrzyki z insuliną o średnim lub długim działaniu przed snem, aby rozwiązać problem wysokiego poziomu glukozy na czczo.

Jeśli ludzie jedzą za mało, pojawi się reakcja Somogyi. W takim przypadku powinni spożyć krakersy lub wypić mleko, aby zapobiec nocnej hipoglikemii.

Sposobem na rozpoznanie tych dwóch sytuacji jest monitorowanie poziomu glukozy około godziny 2:00 w nocy. Jeśli występuje wtedy hipoglikemia, jest to reakcja Somogyi; w przeciwnym razie może to być zjawisko świtu.

Gdy poziom HbA1c jest poniżej 7,3%, wzrost całkowitego poziomu glukozy zależy głównie od glukozy po posiłku. Wzrost glukozy poposiłkowej jest niezależnym czynnikiem ryzyka zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych, według badań. Ścisła kontrola glukozy po posiłku sprzyja lepszej zgodności z kontrolą HbA1c, ponieważ lepiej chroni strukturę i funkcję komórek śródbłonka naczyń oraz obniża śmiertelność.

Co powinni robić ludzie, gdy poziom glukozy po posiłku jest wysoki?
Gdy hemoglobina glikowana pozostaje wysoka, nie można zaniedbywać kontroli zarówno glukozy na czczo, jak i po posiłku. Należy podkreślić konieczność obniżenia całkowitego poziomu glukozy. Tylko w ten sposób można znacznie zmniejszyć szkody wynikające z hiperglikemii u osób z cukrzycą, a tym samym ograniczyć ryzyko powikłań związanych z chorobą.