Is é diaibéiteas chineál 2 an cineál diaibéiteas is coitianta. Is riocht é ina mbíonn do shiúcra fola ardaithe toisc go bhfuil lagú ar chumas do choirp leibhéil glúcóis fola a rialú. Is hormón é inslin a scaoileann do bhriseán chun siúcra fola a rialú trí ghlacadh siúcra isteach sna cealla a mhéadú, áit a n-úsáidtear é mar bhreosla. In othair a bhfuil diaibéiteas chineál 2 orthu, ní tháirgeann an briseán dóthain inslin, nó ní féidir leis an gcorp an inslin a úsáid i gceart (friotaíocht in aghaidh inslin), rud a fhágann go mbíonn siúcra fola ard ag scaipeadh sa chóras. 

Pléifidh an t-alt seo diaibéiteas agus do leibhéal siúcra fola ag am béile: an leibhéal molta in mmol/L, an chaoi a dtéann cineálacha éagsúla bia i bhfeidhm ar do chorp, agus leideanna luachmhara chun do leibhéal glúcóis fola a rialú trí d'iontógáil bia.

An riocht ar feadh an tsaoil é an diaibéiteas? 

Is féidir le roinnt othar loghadh a bhaint amach óna ndiaibéiteas, rud a chiallaíonn gur féidir leo stop a chur lena gcógais diaibéiteas agus leanúint de leibhéil shláintiúla glúcóis fola a bheith acu. 

Tá sainmhíniú tugtha ag foireann saineolaithe idirnáisiúnta ar loghadh diaibéiteas mar staid ina bhfanann do HbA1c faoi bhun 48mmol/L nó 6.5% ar feadh 6 mhí ar a laghad. (Diabetes UK, loghadh diaibéiteas)

Cén tionchar a bhíonn ag bia ar mo shiúcra fola?

Déantar bia ina bhfuil carbaihiodráití a bhriseadh síos chun glúcós a sholáthar, a úsáideann cealla ár gcoirp mar fhuinneamh. 

Tá 3 chineál éagsúla carbaihiodráití ann: 

1. Siúcraí - Tá siúcraí nádúrtha i dtorthaí agus i mbainne. Cuirtear siúcra leis freisin i ndeochanna boga agus i mórán bianna pacáistithe eile. 
2. Stáirsí amhail cruithneacht, coirce, rís, núdail, pasta nó prátaí.
3. Snáithín, a fhaightear de ghnáth i nglasraí nó i dtorthaí, nach ndíleáitear ach a chuidíonn leat fanacht sláintiúil agus lán.

Ní gá gach carbaihiodráit a ghearradh amach as an mbéile; ina ionad sin, laghdaigh an méid carbaihiodráití a itear nó roghnaigh aiste bia íseal-ghlicéimeach (GI) nó ísealcharbaihiodráite. 

Cé mhéad carbaihiodráití atá de dhíth orm?

Níl aon líon idéalach carbaihiodráití ann, mar athraíonn sé seo ó dhuine go duine ag brath ar aois, meáchan, gníomhaíocht choirp agus tosca eile. 

Ar an meán, is réasúnta leath dá n-iontógáil laethúil calraí a fháil ó charbaihiodráití. Ciallaíonn sé seo, má itheann duine fásta 2000 calra in aghaidh an lae de ghnáth, gur cheart go dtiocfadh thart ar 900- 1000calraí ó charbaihiodráití. (CDC, 2021)

Tá sé tábhachtach na carbaihiodráití a dháileadh chun glúcós fola ard a chosc tar éis béilí. 

Cad é an gnáthleibhéal siúcra fola 1/2/3 huaire tar éis ithe?

Faigheann a lán daoine a bhfuil diaibéiteas orthu moltaí óna ndochtúirí nó óna ndiaitéitigh leibhéal a nglúcóis fola a thástáil tar éis béile (1 uair, 2 uair nó 3 huaire). 

De réir an Oxford Handbook of Endocrinology and Diabetes 3rd Edition, is é an spriocleibhéal glúcóis do dhiaibéiteas chineál 2 ná <7.0mmol/L roimh bhéile agus <8.5mmol/L tar éis béile.

Mar sin féin, san eagrán is déanaí den Oxford Handbook of Endocrinology and Diabetes, 4ú heagrán, baineadh an chomhairle maidir le spriocleibhéal siúcra fola nó fiú maidir le siúcra fola a sheiceáil, mura gcomhlíonann tú critéir shonracha:

Ní thairgtear féinfhaireachán ar leibhéil glúcóis fola go rialta, ach amháin má tá an duine ag glacadh cógais a mbíonn riosca ↑ hipiglicéime ag baint leo (amhail inslin), nó má tá sé/sí torrach nó ag beartú éirí torrach.

Idir an dá linn, de réir Diaibéiteas chineál 2 i measc daoine fásta: bainistíocht de chuid NICE na Ríochta Aontaithe (nuashonraithe in 2022), is féidir moladh comhchosúil a fháil:

1.6.13 Ná tairg go rialta féinfhaireachán ar leibhéil glúcóis fola ribeach do dhaoine fásta a bhfuil diaibéiteas chineál 2 orthu, ach amháin sna cásanna seo:

- tá an duine ag glacadh insline nó

- tá fianaise ann ar eipeasóidí hipiglicéime nó

- tá an duine ag glacadh cógais ó bhéal a d’fhéadfadh an riosca hipiglicéime a mhéadú agus é/í ag tiomáint nó ag oibriú innealra nó

- tá an duine torrach nó ag beartú éirí torrach (féach treoirlíne NICE maidir le diaibéiteas le linn toirchis). [2015, amended 2022]

Dá bhrí sin, tá cúis mhaith ann é seo a phlé le do dhochtúir arís maidir le féinfhaireachán ar ghlúcós tar éis béile.

Conas is féidir liom mo dhiaibéiteas a bhainistiú le haiste bia? 

Níl aon aiste bia speisialta ann atá ceaptha go heisiach do dhaoine a bhfuil diaibéiteas chineál 2 orthu. Tá sé tábhachtach aiste bia folláin atá réadúil agus insroichte a chur san áireamh, agus ar féidir leat cloí leis chun spriocanna fadtéarmacha a bhaint amach. 

Níl aon bhuntáiste speisialta ag baint le bia a bhfuil an lipéad “oiriúnach do dhaoine a bhfuil diaibéiteas orthu” air do dhaoine a bhfuil diaibéiteas chineál 1 nó chineál 2 orthu. Mar sin féin, tá milseoirí saorga neamhchothaitheacha sábháilte agus féadfar iad a mholadh mar chuid de do ghnáthphatrún cothromaithe aiste bia.  

Tá roinnt roghanna agus patrúin aiste bia ann, agus tá sé tábhachtach ceann atá réadúil duit féin a aimsiú. Áirítear leis seo

1. Aiste bia ísealcharbaihiodráite

Is éard atá in aiste bia ísealcharbaihiodráite ná aiste bia ina n-itear 50- 130g de charbaihiodráití sa lá. D’fhéadfadh sé seo cabhrú le meáchain caillteanas, leibhéil glúcóis fola a bhainistiú agus an riosca go dtarlódh aimhréidheanna diaibéiteas a laghdú.

Mar sin féin, d’fhéadfadh nach mbeadh an aiste bia seo oiriúnach do chách, go háirithe do leanaí a bhfuil diaibéiteas orthu, mar d’fhéadfadh drochfhás, riosca níos airde aimhréidheanna cardashoithíocha agus fadhbanna síceolaíochta a bheith mar thoradh air (Diabetes UK)

2. Aiste bia na Meánmhara

Is iondúil gur aiste bia é seo atá saibhir i mbianna planda-bhunaithe amhail torthaí, glasraí agus slánghráin, gránaigh agus pischineálaigh, agus ola olóige, le méid measartha déiríochta agus próitéin thrua ó sicín, uibheacha agus iasc olúil. Áirítear fíon ann go measartha, chomh maith le méid beag feola deirge agus bia próiseáilte. (Diabetes UK)

Feabhsaíonn cloí le haiste bia na Meánmhara rialú glúcóis fola trí HbA1c a laghdú agus glúcós fola troscadh a ísliú, chomh maith le frithsheasmhacht in aghaidh insline a laghdú. (Martín-Peláez et al., 2020)

3. Aiste bia ard-snáithín

Is féidir le méadú ar an méid snáithín i d’aiste bia rialú do dhiaibéitis a fheabhsú. Is é 30g sa lá an iontógáil snáithín a mholtar do dhaoine fásta atá 16 bliana d’aois agus níos sine.

Tá bianna atá saibhir i snáithín sásúil agus is gnách go mbíonn GI níos ísle acu, rud a d’fhéadfadh cabhrú le d’goile a rialú agus luaineachtaí glúcóis fola a laghdú. (Diabetes UK)

Chomh maith le rialú glúcóis fola a fheabhsú, is féidir le haiste bia ard-snáithín brú fola agus galar duáin a fheabhsú, galar atá ar cheann de na deacrachtaí a bhaineann le diaibéiteas. ((Fujii et al., 2013)

4. Aiste bia íseal-ghlicéimeach (GI)

Scála é an t-innéacs glicéimeach a insíonn dúinn cé chomh tapa agus a ardóidh do ghlúcós fola tar éis duit bianna ina bhfuil carbaihiodráití a ithe. Téann sé ó 0 – 100, agus rátáil GI de 100 ag glúcós íon.

D’fhéadfadh bia le GI ard méadú tapa ar ghlúcós fola agus freagairt insline a chur faoi deara tar éis é a ithe.

Briseann bia le GI íseal síos go mall le linn an díleá agus bíonn tionchar níos moille aige ar ghlúcós fola agus ar fhreagairt insline. D’fhéadfadh sé seo luaineachtaí i leibhéil ghlúcóis fola a laghdú agus an méid insline a bhíonn ag teastáil gach lá a ísliú.

Má bhíonn saill, próitéin agus snáithín san aiste bia, is féidir GI an bhia a ísliú (Diabetes UK, Innéacs glicéimeach agus diaibéiteas).

Tá aiste bia le GI íseal níos éifeachtaí chun Hba1c agus glúcós fola troscadh a rialú ná aiste bia le GI níos airde. (Ojo et al., 2018).

5. Comhaireamh carbaihiodráití

I gcás daoine a bhfuil diaibéiteas chineál 2 orthu, cabhróidh comhaireamh carbaihiodráití leat monatóireacht a dhéanamh ar an méid carbaihiodráití a itheann tú agus ar an tionchar a bhíonn aige sin ar rialú do ghlúcóis fola agus ar do mheáchan. (diabetes.co.uk, 2020)

Úsáideann American Diabetes Association modh pláta diaibéiteas chun cabhrú le haiste bia shláintiúil chothrom a chruthú, ina mbíonn glasraí, próitéin agus carbaihiodráití. (AHA, 2020)

6. Aiste bia atá dírithe ar chomhréir na gcarbaihiodráití, na saille agus na próitéine. 

Molann Institute of Medicine of the National Academies go bhfaigheadh daoine:

• 45-65% dá gcalraí ó charbaihiodráití 
• 20-35% dá gcalraí ó shaillte
• 10-35% dá gcalraí ó phróitéin 

Is féidir é seo a chur in oiriúint do do stíl mhaireachtála agus do roghanna féin.

7. Aiste bia íseal-calraí 

Aiste bia gearrthéarmach é seo ina n-úsáidtear ionadach béilí, mar anraithí, croitheadh nó codanna an-bheaga bia, agus iontógáil iomlán calraí de 800-1200 calra sa lá. 

Ní oireann an cineál seo aiste bia do chách, agus moltar duit labhairt le do dhochtúir faoi sula dtosaíonn tú air, mar beidh neart tacaíochta ag teastáil uait agus beidh ort do chógais brú fola nó diaibéiteas a laghdú sula dtosaíonn tú. 

Maireann an aiste bia seo 12 sheachtain de ghnáth, agus ina dhiaidh sin cuirtear gnáthbhia sláintiúil ar ais san aiste bia. (Diabetes UK)

Conas is féidir liom ardú tapa i siúcra fola a chosc tar éis béilí? 

Brisfear síos ina siúcra bia ina bhfuil carbaihiodráití atá comhdhéanta de shiúcra agus de stáirse, agus d’fhéadfadh ardú i siúcra fola tar éis béilí tarlú dá bharr. Mar sin féin, ní bhristear gach carbaihiodráit síos ina siúcra ar an luas céanna. 

Is scála cabhrach é an t-innéacs glicéimeach (GI) a léiríonn dúinn cé chomh tapa agus a ardóidh do shiúcra fola tar éis bia ina bhfuil carbaihiodráití a ithe. Téann sé ó 0-100, agus rátáil GI de 100 ag glúcós íon.

Féadfaidh bia a bhfuil GI ard aige ardú tapa i siúcra fola agus i bhfreagairt inslin a chruthú tar éis é a ithe. 

Briseann bia a bhfuil GI íseal aige síos go mall le linn an díleá agus dá bhrí sin bíonn tionchar níos moille aige ar ghlúcós fola agus ar fhreagairt inslin. 

Is féidir le saill, próitéin agus snáithín san aiste bia GI an bhia a ísliú. (Diabetes UK, Innéacs glicéimeach agus diaibéiteas)

Is éifeachtaí aiste bia a bhfuil GI íseal aige chun HbA1c agus glúcós fola troscadh a rialú ná aiste bia a bhfuil GI níos airde aige. (Ojo et al., 2018)

Cad ba cheart dom a ithe má tá mo shiúcra fola ard? 

Má tá do shiúcra fola ardaithe roimh bhéilí, d’fhéadfadh aiste bia a bhfuil GI íseal aige nó atá íseal i gcarbaihiodráití cosc a chur ar ardú breise i do shiúcra fola. 

D’fhéadfadh sé seo a léiriú freisin go mb’fhéidir go mbeidh cógais bhreise ag teastáil uait chun do shiúcra fola a rialú. 

Tá ról ag an aclaíocht i mbainistiú glúcóis fola. 

Is gnách go mbíonn frithsheasmhacht in aghaidh inslin ag daoine a bhfuil diaibéiteas cineál 2 agus murtall orthu. Dá bhrí sin, tá sé tábhachtach a thuiscint go bhfeabhsaíonn aclaíocht íogaireacht i leith inslin, agus go gcabhraíonn sé sin le glúcós fola a choinneáil laistigh den raon sprice. 

Molann Cumann Diaibéiteas Mheiriceá (ADA) an méid seo a leanas: 

• 150 nóiméad san iomlán ar a laghad d’aclaíocht aeróbach ar dhéine mheasartha (50-70% den uasráta croí) sa tseachtain, scaipthe thar 3 lá sa tseachtain ar a laghad, agus gan níos mó ná 2 lá as a chéile gan gníomhaíocht choirp. 
• Spreag daoine chun an t-am a chaitheann siad ina suí a laghdú trí shuim fhada ama (> 90 nóiméad) a bhriseadh suas 
• Spreag daoine chun oiliúint friotaíochta a dhéanamh dhá uair sa tseachtain ar a laghad 

Monatóireacht ar leibhéil siúcra fola 

Má tá diaibéiteas cineál 2 nó réamh-dhiaibéiteas ort, nó má tá do dhiaibéiteas i loghadh, tá sé tábhachtach do shiúcra fola a sheiceáil le do dhochtúir gach bliain. 

D’fhéadfadh do dhochtúir HbA1c a mholadh gach 6 mhí nó gach bliain chun monatóireacht a dhéanamh ar do mheánleibhéal glúcóis fola. 

Mura bhfuil inslin ná cógais frithdhiaibéiteas á nglacadh agat, b’fhéidir nach mbeidh ort do shiúcra fola a thástáil gach lá. 

Mar sin féin, má tá inslin nó cógais frithdhiaibéiteas á nglacadh agat, b’fhéidir go mbeidh ort do shiúcra fola a thástáil roinnt uaireanta sa lá. Moltar tástáil a dhéanamh go ginearálta agus tú ag troscadh, roimh bhéilí nó roimh am codlata, ach d’fhéadfadh an mhinicíocht a bheith éagsúil ag brath ar do chógas. 

Cad iad na leibhéil inghlactha siúcra fola? 

Molann Cumann Diaibéiteas Mheiriceá (ADA, Caighdeáin an chúraim leighis i ndiaibéiteas-2022) na spriocanna seo a leanas don chuid is mó de dhaoine fásta a bhfuil diaibéiteas orthu

• Roimh bhéilí / Troscadh: 80 – 130 mg/DL nó 4.4 go 7.2 mmol/L
• 2 uair an chloig tar éis béilí – Níos lú ná 180 mg/dL nó 10 mmol/L

Mar sin féin, ba cheart spriocanna siúcra fola a chur in oiriúint don duine aonair ag brath ar roinnt tosca, amhail: 

• Cineál agus déine an diaibéitis 
• Aois 
• Leochaileacht 
• An fad ama atá tú ag maireachtáil le diaibéiteas 
• Stádas toirchis
• Fianaise ar aimhréidheanna diaibéiteas 
• Sláinte ghinearálta agus riochtaí leighis eile
• Stíl mhaireachtála agus gairm

Cad a tharlaíonn má tá mo shiúcra fola ard? 

Tá roinnt cúiseanna ann a d’fhéadfadh cur le siúcra fola ard, lena n-áirítear: 

• Gan dóthain cógas frithdhiaibéiteach a ghlacadh
• Strus mothúchánach ón teaghlach nó ón obair
• Tinneas nó ionfhabhtú a bheith ort 
• A bheith neamhghníomhach
• An iomarca siúcra a bheith san aiste bia

D’fhéadfadh comharthaí a bheith ort amhail

• Tart méadaithe, béal tirim
• Fualú minic 
• Díhiodráitiú
• Tinneas cinn 
• Fís dhoiléir
• Caillteanas meáchain
• Mothú míshláintiúil i gcoitinne 

(Diabetes UK, Hipearglicéime (hipir))

Cad ba cheart dom a dhéanamh má tá mo shiúcra fola ard?

Má bhíonn do ghlúcós fola níos airde ná an sprioc go seasta, ba chóir duit dul i dteagmháil le do dhochtúir, mar d’fhéadfadh aimhréidheanna diaibéiteas a bheith mar thoradh air, amhail damáiste do na néaróga agus do na súile.

Tabharfar treoir duit do stíl mhaireachtála a athrú trí aiste bia níos sláintiúla a leanúint nó trí aclaíocht rialta a dhéanamh. D’fhéadfaí comhairle a thabhairt duit díriú ar do dhea-bhail, mar is féidir le strus ((Diabetes UK, Strus agus diaibéiteas) agus easpa codlata (Spiegel, 1999) léamha níos airde glúcóis fola a chruthú. 

Déanfaidh do dhochtúir athbhreithniú ar do chógais diaibéiteas agus athróidh sé iad dá réir. 

Má tá tú ag mothú tinn, má tá pian sa bholg nó fiabhras ort, má tá tú díhiodráitithe nó codlatach, moltar go láidir duit dul chuig do dhochtúir láithreach, mar d’fhéadfadh go mbeadh cóireáil éigeandála ag teastáil uait san ospidéal chun do ghlúcós fola a ísliú go tapa. D’fhéadfadh sé seo a bheith ina chomhartha ar aimhréidh atá bagrach don bheatha de bharr glúcós fola ard, amhail céató-aigéadóis dhiaibéiteach nó staid hipear-osmólach hipearglicéimeach, agus is fearr cóireáil a fháil san ospidéal. ((Diabetes UK, Hipearglicéime (hipir))

Conclúid

Is riocht é diaibéiteas chineál 2 a eascraíonn as stíl mhaireachtála mhíshláintiúil, lena n-áirítear aistí bia ardchalraí agus ardcharbaihiodráite, easpa aclaíochta, timpeallachtaí strusmhara agus easpa codlata. Is minic a fheictear é seo i measc daoine sa ré nua-aimseartha, agus muid ag roghnú bia próiseáilte a ithe, a mbíonn níos mó calraí ann go ginearálta, ag laghdú an chaiteachais fuinnimh de réir mar a bhímid ag brath ar mhótarfheithiclí, agus ag fulaingt easpa codlata de bharr dualgas oibre agus teaghlaigh. Tá méadú ar an otracht freisin, rud a fhágann go bhfuil duine níos leochailí ó thaobh friotaíocht insline agus diaibéiteas chineál 2 a fhorbairt de. 

D’fhéadfadh stíl mhaireachtála shláintiúil inbhuanaithe cuidiú le glúcós fola a bhainistiú mar chuid de phlean cúraim aonair. Ba chóir athruithe ar an aiste bia, gníomhaíocht choirp agus cinntí maidir le cógais a phlé le gairmí cúraim sláinte. Níor cheart athruithe ar an stíl mhaireachtála a chur i láthair mar leigheas ná mar ionad ar chóireáil fhorordaithe.

Tagairtí

Diabetes UK. (gan dáta). Loghadh diaibéiteas. Diabetes UK. Aisghabhadh an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/managing-your-diabetes/treating-your-diabetes/type2-diabetes-remission

Ionaid um Rialú agus Cosc ar Ghalair. (2021, Lúnasa 10). Comhaireamh carbaihiodráití. Ionaid um Rialú agus Cosc ar Ghalair. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.cdc.gov/diabetes/managing/eat-well/diabetes-and-carbohydrates.html 

Diabetes UK. (gan dáta). Aistí bia ísealchalra. Diabetes UK. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/eating-with-diabetes/whats-your-healthy-weight/low-calorie-diets 

Intechnic, http://www.intechnic.com. (2020, Feabhra 1). Cad é modh pláta diaibéiteas? Mol Bia Diaibéiteas. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetesfoodhub.org/articles/what-is-the-diabetes-plate-method.html

Is bealach é comhaireamh carbaihiodráití chun tuiscint níos fearr a fháil ar an tionchar a bhíonn ag carbaihiodráití ar do shiúcra fola, ar an gcógas a theastaíonn uait agus ar an inslin a theastaíonn uait. Diaibéiteas. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.co.uk/diet/carbohydrate-counting.html 

Diabetes UK. (gan dáta). Aiste bia agus plean béilí ísealcharbaihiodráite. Diabetes UK. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/eating-with-diabetes/meal-plans/low-carb 

Diabetes UK, D. U. K. (gan dáta). Innéacs glicéimeach agus diaibéiteas. Diabetes UK. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/carbohydrates-and-diabetes/glycaemic-index-and-diabetes 

Ojo, O., Ojo, O. O., Adebowale, F., & Wang, X.-H. (2018, Márta 19). Éifeacht innéacs glicéimeach an aiste bia ar ghlicéime in othair a bhfuil diaibéiteas chineál 2 orthu: Athbhreithniú córasach agus meitea-anailís ar thrialacha rialaithe randamaithe

Diabetes UK. (gan dáta). Snáithín agus diaibéiteas. Diabetes UK. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/carbohydrates-and-diabetes/fibre-and-diabetes 

Fujii, H., Iwase, M., Ohkuma, T., Ogata-Kaizu, S., Ide, H., Kikuchi, Y., Idewaki, Y., Joudai, T., Hirakawa, Y., Uchida, K., Sasaki, S., Nakamura, U., & Kitazono, T. (2013, Nollaig 11). Tionchar iontógáil snáithín cothaithe ar rialú glúcéime, ar fhachtóirí riosca cardashoithíocha agus ar ghalar ainsealach duáin in othair Seapánacha a bhfuil diaibéiteas mellitus chineál 2 orthu: Clárlann Diaibéiteas Fukuoka - Iris an Chothaithe. BioMed Central. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://nutritionj.biomedcentral.com/articles/10.1186/1475-2891-12-159 

Diabetes UK. (gan dáta). Aistí bia ísealchalra. Diabetes UK. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/eating-with-diabetes/whats-your-healthy-weight/low-calorie-diets 

Diabetes UK. (gan dáta). Plean béilí na Meánmhara. Diabetes UK. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/eating-with-diabetes/meal-plans/mediterranean 

Martín-Peláez, S., Fito, M., & Castaner, O. (2020, Iúil 27). Éifeachtaí aiste bia na Meánmhara ar chosc diaibéiteas chineál 2, ar dhul chun cinn an ghalair agus ar na meicníochtaí gaolmhara. Athbhreithniú. MDPI. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.mdpi.com/2072-6643/12/8/2236 

Coiste Cleachtais Ghairmiúil Chumann Diaibéiteas Mheiriceá. (2021, Nollaig 16). Caighdeáin chúraim leighis i ndiaibéiteas-2022. Cumann Diaibéiteas Mheiriceá. Aisghafa an 16 Bealtaine 2022, ó https://diabetesjournals.org/care/article/45/Supplement_1/S83/138927/6-Glycemic-Targets-Standards-of-Medical-Care-in

MM;, M. (gan dáta). Aclaíocht agus Moltaí an Institute of Medicine maidir le Cothú. Tuarascálacha reatha ar leigheas spóirt. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16004827/#:~:text=The%20IOM%20calculated%20an%20acceptable,limit%20saturated%20and%20trans%20fats) 

An mórphictiúr: Do shiúcra fola a sheiceáil. An Mórphictiúr: Do Shiúcra Fola a Sheiceáil | ADA. (gan dáta). Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org/healthy-living/medication-treatments/blood-glucose-testing-and-control/checking-your-blood-sugar 

Diabetes UK. (gan dáta). Strus agus diaibéiteas. Diabetes UK. Aisghafa an 16 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/emotions/stress 

Spiegel, K. (1999, Deireadh Fómhair 23). Tionchar an easnaimh codlata ar fheidhm mheitibileach agus inchríneach. The Lancet. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(99)01376-8/fulltext

Diabetes UK. (gan dáta). Hipirghlicéime (hipir). Diabetes UK. Aisghafa an 13 Bealtaine 2022, ó https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/complications/hypers