Comhairle agus Buntáistí Aclaíochta do Dhiaibéiteas Cineál 2

Is grúpa galar meitibileach é an diaibéiteas a bhfuil siúcra fola ard mar shaintréith acu. Roinntear an diaibéiteas i gcineál 1 agus i gcineál 2. Is gnách go dtosaíonn diaibéiteas chineál 1 roimh aois 30 bliain, agus tagann sé chun cinn go tobann. Ní bhíonn cógais ó bhéal amháin éifeachtach ina choinne, agus bíonn gá le hinslin mar chóireáil. Is féidir le diaibéiteas fadtéarmach damáiste ainsealach agus mífheidhmiú a dhéanamh i bhfíocháin éagsúla, go háirithe sna súile, sna duáin, sa chroí, sna soithigh fola agus sna néaróga.

De bharr na forbartha socheacnamaíche, athruithe ar stíl mhaireachtála (méadú ar an iontógáil fuinnimh agus laghdú ar an aclaíocht, srl.) agus daonra atá ag dul in aois, tá diaibéiteas chineál 2 ag éirí níos coitianta ar fud an domhain gach bliain. Tá an méadú thar a bheith mór i dtíortha i mbéal forbartha, áit a meastar go mbeidh sé níos sciobtha fós (meastar go dtiocfaidh méadú 170 faoin gcéad ar an líon cásanna faoi 2025). Is é an diaibéiteas an tríú galar neamhthógálach is mó atá ina bhagairt do shláinte agus do bheatha daoine, i ndiaidh galair chardashoithíocha agus ailse. De réir mar a fheabhsaíonn an cúram leighis, tá níos mó cineálacha cóireála ar fáil do dhiaibéiteas chineál 2. Foghlaimímis faoi theiripe aclaíochta don diaibéiteas chineál 2 inniu.

• Tá stair fhada ag teiripe aclaíochta don diaibéiteas

Go deimhin, ba í an tSín an chéad tír a mhol teiripe aclaíochta chun diaibéiteas a chóireáil. Mhol an dochtúir Yuanfang, in “The Source Theory”, gur cheart d’othair a raibh tart iomarcach orthu (an t-ainm ársa ar an diaibéiteas) “céad céim nó níos mó a shiúl roimh bhéile, agus ansin ithe” — smaoineamh luath ar theiripe aclaíochta. Sa bhliain 1926, fuair Laurence amach gur chuidigh aclaíocht agus inslin le chéile le siúcra fola a ísliú. Is gné amháin de bhainistiú an diaibéitis í an ghníomhaíocht choirp, mar aon le cothú agus an chóireáil ordaithe. Níor cheart í a chur i láthair mar leigheas ná mar ionad ar chúram leighis. Sa bhliain 1969, ghlac an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte go hoifigiúil leis an téarma “oideas aclaíochta”. Úsáidtear é go príomha chun cláir aclaíochta phearsantaithe a dhearadh, lena n-áirítear déine agus cineál na haclaíochta, fad agus minicíocht na seisiún, agus na réamhchúraimí is gá. De réir mar atá diaibéiteas chineál 2 ag éirí níos coitianta gach bliain, tá cógais agus teiripe chothaithe amháin beagán easnamhach, agus tá níos mó airde á tabhairt ar theiripe aclaíochta le haghaidh diaibéiteas chineál 2 agus tá sí á húsáid níos minice.

As na trí phríomhghné chun diaibéiteas a bhainistiú - aclaíocht, inslin agus cógais íslithe siúcra - is í an aclaíocht an ceann is fusa a rialú leat féin. Is minic a chuirtear an phríomhshlí chun siúcra fola a rialú in iúl mar “do bhéal a choinneáil dúnta agus do chosa a chur ag gluaiseacht” - is é sin, an réim bia a choigeartú agus aclaíocht rialta a dhéanamh gach lá chun siúcra fola a choinneáil cobhsaí. Go deimhin, ag gach céim den diaibéiteas, is iad an réim bia agus an aclaíocht bunchloch rialú an tsiúcra fola. Mura bhfuil an siúcra fola sásúil fós, ba cheart smaoineamh ar an gcóireáil le cógais a threisiú chun cabhrú leis an leibhéal a ísliú, seachas a mhalairt a dhéanamh agus a cheapadh gur féidir an siúcra fola a rialú le cógais íslithe siúcra amháin. San alt seo, míneofar conas ba cheart “aclaíocht”, gné thábhachtach de bhainistiú an tsiúcra, a úsáid chun siúcra fola a choinneáil cothrom.

• Na Buntáistí a bhaineann le hAclaíocht do Dhiaibéiteas Chineál 2

D’fhéadfadh gníomhaíocht choirp rialta cabhrú le glúcós fola a bhainistiú, le folláine fhisiciúil agus leis an dea-bhail ghinearálta. Ní bhíonn an éifeacht chéanna ag an aclaíocht ar gach duine, agus ba cheart pleananna aclaíochta a phlé le gairmí cúraim sláinte.

Tá céatadán ard de dhaoine a bhfuil diaibéiteas de chineál 2 orthu róthrom nó murtallach. Léiríodh sa staidéar go raibh innéacs BMI ≥24.0kg/m2 ag suas le 64% díobh. Léiríodh freisin gur cúis thábhachtach d’fhriotaíocht inslin iad an iomarca ceall saille, agus gurb í friotaíocht inslin príomhchúis diaibéiteas chineál 2. Dá bhrí sin, tá sé thar a bheith tábhachtach do dhaoine a bhfuil diaibéiteas de chineál 2 orthu cion na saille coirp a laghdú trí aclaíocht rialta.

• Bunphrionsabail na hAclaíochta

Ag Easy Sugar Service, thugamar faoi deara go bhfuil míthuiscintí áirithe ag go leor daoine le diaibéiteas faoin aclaíocht. Bíonn cuid acu ag seachaint na haclaíochta, agus déanann cuid eile an iomarca aclaíochta. Ní cleachtais chuí iad ceachtar acu. Cuirtear béim ar na prionsabail seo a leanas sna Treoirlínte Síneacha um Chosc agus Rialú Diaibéiteas Chineál 2 (eagrán 2017):

Ba cheart do dhaoine fásta a bhfuil diaibéiteas de chineál 2 orthu aclaíocht aeróbach mheasartha a dhéanamh ar feadh 150 nóiméad sa tseachtain ar a laghad (m.sh. 5 lá sa tseachtain, 30 nóiméad sa lá) (50%-70% den uasráta croí; ba cheart duit iarracht éigin a dhéanamh agus do chroí agus d’análú a bheith níos tapúla, ach gan a bheith ag análú go trom);

Ba cheart do dhaoine fásta a bhfuil diaibéiteas de chineál 2 orthu a ngníomhaíocht choirp laethúil a mhéadú agus an méid ama a chaitheann siad ina suí a laghdú;

Nuair atá rialú an tsiúcra fola an-dona agus aimhréidh ghéarmhíochaine nó ainsealach thromchúiseach ag gabháil leis, bí an-chúramach agus tú ag aclaíocht.

Ós rud é go mbíonn riocht fisiciúil agus sláinte gach duine difriúil, ba cheart do dhaoine le diaibéiteas a bhfuil a siúcra fola éagobhsaí nó aimhréidh chasta acu comhairle a lorg ó ghairmithe sláinte maidir leis an aclaíocht. Is féidir le daoine le diaibéiteas a bhfuil a siúcra fola cobhsaí acu cloí leis na prionsabail aclaíochta thuas.

• Tabhair aire mhaith do do chosa agus d’ailt:

Ba cheart do dhaoine le diaibéiteas cúram breise a dhéanamh dá gcosa agus iad ag aclaíocht, go háirithe má tá fadhbanna cúrsaíochta acu nó má bhíonn a gcosa maolaithe de dheasca damáiste do na néaróga. Caith stocaí agus bróga a oireann go maith agus a choinníonn na cosa tirim, seiceáil do chosa gach lá agus cuir in iúl do do dhochtúir má thugann tú rud neamhghnách faoi deara. Ba cheart do dhaoine le diaibéiteas agus barraíocht meáchain a bheith cúramach freisin lena gcuid altanna sna géaga íochtaracha agus iad ag bogadh. Roghnaíonn formhór na ndaoine le diaibéiteas siúl bríomhar nó bogshodar, a chuireann brú ar na géaga íochtaracha. I gcás daoine a bhfuil barraíocht meáchain acu, bíonn an brú ar na glúine agus ar na rúitíní níos suntasaí. Is fearr trealamh agus bearta cosanta seasta a roghnú, amhail cosantóirí glúine agus rúitíní, atá oiriúnach do dhéine na haclaíochta, nó cineál aclaíochta a roghnú a chuireann níos lú brú ar ailt na ngéag íochtarach.

• Bíodh bia agat a chuireann siúcra san fhuil ar ais:

Má mhéadaítear líon na seisiún aclaíochta go sealadach, mar shampla i gcomhair scrúduithe corpoideachais nó siúlóidí fada, agus mura n-athraíonn d’aiste bia ná do chothromaíocht fuinnimh ar bhealaí eile ach go méadaítear go suntasach an méid aclaíochta, is furasta cothromaíocht shiúcra fola a chur as riocht agus siúcra fola íseal a bheith mar thoradh air. Sa chás sin, is féidir deoch spóirt a ól roimh ré, nó táibléid glúcóis a ghlacadh sa bhéal nó modh eile a úsáid chun an méid siúcra a mhéadú agus an chothromaíocht a athbhunú. Is fearr béile coisctheach a bheith agat, agus ar a laghad a chinntiú gur féidir bia a bhfuil siúcra ann a ionsú go tapa a ithe in am má thagann comharthaí siúcra fola íseal ort.

• Má tá cógais a chuireann scaoileadh insline chun cinn nó inslin á n-úsáid agat, ba chóir duit siúcra fola a thomhas go minic:

Ba chóir do dhaoine a bhfuil diaibéiteas orthu agus a úsáideann sulfonylureaí, glinídí nó inslin chun a siúcra fola a rialú siúcra fola a thomhas ar a laghad roimh aclaíocht agus ina diaidh. Má bhíonn siúcra fola íseal acu, ba chóir dóibh sneaic a ithe nó deoch spóirt a ól in am, a leibhéal siúcra fola a cheartú agus ansin aclaíocht a dhéanamh. Is áisiúla é seo do dhaoine a chaitheann monatóirí leanúnacha glúcóis: is féidir leo a leibhéal siúcra fola a sheiceáil am ar bith agus coigeartuithe spriocdhírithe a dhéanamh.

• Lean treoracha do dhochtúra chun d’aiste bia agus dáileog do chógais diaibéiteas nó insline a choigeartú.

Ba chóir do dhaoine a bhfuil diaibéiteas orthu dul i gcomhairle leis an bhfoireann leighis go tráthúil agus a gclár aclaíochta á athrú acu. Déanfaidh an fhoireann leighis an plean bia agus an plean cógas a choigeartú de réir an phlean aclaíochta, agus cuirfidh siad plean béilí agus plean insline pearsantaithe ar fáil chun freastal ar riachtanais aclaíochta an duine aonair go sábháilte.

• Cén fáth a n-ardaíonn roinnt cineálacha aclaíochta siúcra fola?

Ardaíonn roinnt cineálacha aclaíochta siúcra fola mar go spreagann siad scaoileadh stéaróidigh ón gcorp, amhail aidréanailín, a théann in aghaidh inslin agus a ardaíonn siúcra fola. Tarlaíonn sé seo go minic agus duine ag troscadh ar maidin, nó nuair a bhíonn an duine an-tógtha le linn aclaíocht dhian. Bíonn hormóin a ardaíonn siúcra ag buaicphointe a scaoilte go luath ar maidin. Má thosaítear ar aclaíocht láithreach, spreagfar an néarchóras báúil a thuilleadh agus méadófar scaoileadh na hormóin sin. Dá dhéine an aclaíocht, is ea is mó an sceitimíní a ghabhann léi. Go háirithe nuair a ghlactar páirt i gcomórtais spóirt, méadóidh an corp scaoileadh na hormóin sin freisin mar fhreagairt ar an iomaíocht fhisiciúil dhian. Dá bhrí sin, molaimid do dhaoine a bhfuil diaibéiteas orthu aclaíocht mheasartha a dhéanamh, amhail siúl, bogshodar agus obair tí, aclaíocht a chuireann allas ort ach nach bhfágann traochta thú. Is féidir leis seo siúcra fola a ídiú go héifeachtach gan an corp a róspreagadh.

• An mheicníocht trína gcóireáiltear diaibéiteas chineál 2 le teiripe aclaíochta

Is féidir le cleachtadh meitibileacht lipidí an choirp a fheabhsú trí líon na ngabhdóirí inslin i seicní na mioblast a mhéadú, íogaireacht na gceall matán i leith inslin a mhéadú, miondealú na fíochán saille a luathú, úsáid na n-aigéad sailleach saor agus an cholaistéaróil a chur chun cinn, tiúchain na colaistéaróil agus LDL a ísliú, agus tiúchan HDL a mhéadú. Tá tábhacht mhór leis seo chun diaibéiteas agus dúlagar a chosc agus chun sláinte choirp agus mheabhrach na n-othar a chur chun cinn.

Conas aclaíocht a dhéanamh:

Roghnú an chineáil aclaíochta:

Ba cheart an cineál aclaíochta a roghnú agus timpeallacht mhaireachtála, nósanna agus cúlra eacnamaíoch an othair féin á gcur san áireamh. Moltar go príomha aclaíocht aeróbach íseal nó measartha déine, ar nós siúl, bogshodar, snámh agus tai chi. Is féidir cineálacha éagsúla aclaíochta a chur le chéile freisin chun torthaí níos fearr a bhaint amach. Is féidir le hothair a bhfuil neart fisiciúil níos fearr acu aclaíocht atá beagán níos déine a roghnú, agus is féidir le hothair scothaosta laga a bhfuil riocht tromchúiseach orthu aclaíocht íseal-déine a roghnú.

Fad na haclaíochta:

Is fearr aclaíocht a dhéanamh 60 go 120 nóiméad tar éis béile, rud a d'fhéadfadh an t-ardú i siúcra fola tar éis béile a laghdú go héifeachtach. Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara, áfach, gur cheart aclaíocht tar éis an dinnéir a sheachaint ag buaicéifeacht na ndrugaí íslithe siúcra, chun hipiglicéime a sheachaint le linn aclaíochta. Athraíonn fad na haclaíochta ó dhuine go duine agus is féidir é a mhéadú de réir a chéile ó 5 go 10 nóiméad ar dtús go dtí thart ar 30 nóiméad.

Minicíocht na haclaíochta:

Ba cheart gnáthamh aclaíochta a chur in oiriúint do shláinte, do chumais agus do phlean cóireála an duine. Is féidir le gairmí cúraim sláinte cuidiú leis an minicíocht agus an déine chuí a chinneadh.

Réamhchúraimí

1. Agus teiripe aclaíochta á cur i bhfeidhm, ba cheart measúnú cuimsitheach a dhéanamh ar riocht fisiciúil na n-othar, agus fad agus minicíocht na haclaíochta a roghnú de réir a gcumais;
2. Agus tú ag déanamh aclaíochta, ba cheart milseáin nó milseog a iompar leat chun cosc a chur ar hipiglicéime a tharlaíonn de bharr diaibéiteas;
3. Ba cheart plean cóireála lena gcomhcheanglaítear aclaíocht, aiste bia agus inslin a fhorbairt faoi threoir dochtúra. Ba cheart dul chun cinn céim ar chéim a dhéanamh, an plean a fheabhsú go leanúnach, agus é a athrú go solúbtha de réir mar a athraíonn riocht an othair, ionas go mbeidh an clár aclaíochta níos oiriúnaí don othar.
4. Is féidir le haclaíocht a bheith mar chuid de phlean bainistíochta diaibéiteas duine. Ní ráthaíonn sí go gcuirfear cosc ar dheacrachtaí ná ní ghlacann sí ionad cóireála forordaithe agus cúraim leantaigh.

Sé chás nach moltar aclaíocht iontu:

1. 1. Neamhoird meitibileachta siúcra: ciallaíonn sé seo go bhfuil siúcra fola an troscadh os cionn 13.9 millimól/lítear agus go bhfuil céatóin san fhual dearfach, nó go bhfuil céatóin san fhual diúltach ach go bhfuil siúcra fola an troscadh ard;

1. 2. Fuiliú úr faoin tsúil de bharr loit reitineacha diaibéiteacha.

1. 3. Léiríonn neifreapaite diaibéiteach drochfheidhm na nduán;

1. 4. Tá néarapaite foirceanta throm ort nó tá néarapaite uathrialach throm ag gabháil léi;

1. 5. Tá deacrachtaí nua análaithe nó neamhoird rithime croí ort;

1. 6. Tá drongadh sna géaga íochtaracha nó sna cosa, nó tá an craiceann briste agus ionfhabhtaithe.