Comhairle agus Buntáistí Aclaíochta do Dhiaibéiteas Cineál 2

Is grúpa galair meitibileach é diaibéiteas a shainítear le leibhéal ard siúcra san fhuil. Is féidir diaibéiteas a roinnt ina dhiaibéiteas chineál 1 agus chineál 2. Tarlaíonn diaibéiteas chineál 1 den chuid is mó roimh aois 30, tagann sé chun cinn go tobann, ní bhíonn cógais ó bhéal amháin éifeachtach, agus bíonn cóireáil inslin de dhíth; is féidir le diaibéiteas fadtéarmach damáiste ainsealach agus mífheidhmiú a dhéanamh ar fhíocháin éagsúla, go háirithe na súile, na duáin, an croí, na soithigh fola agus na néaróga.

Le forbairt shocheacnamaíoch, athruithe ar stíl mhaireachtála (méadú ar iontógáil fuinnimh agus laghdú ar aclaíocht, mar shampla) agus daonra atá ag dul in aois, tá minicíocht diaibéiteas chineál 2 ag méadú ar fud an domhain bliain i ndiaidh bliana, go háirithe i dtíortha i mbéal forbartha, áit a meastar go méadóidh sé níos tapúla fós (meastar méadú 170 faoin gcéad faoi 2025). Is é diaibéiteas an tríú ghalar neamhthógálach anois a chuireann sláinte agus beatha daoine i mbaol, i ndiaidh galar cardashoithíoch agus ailse. Le forbairt an leibhéil leighis, tá cóireáil diaibéiteas chineál 2 ag éirí níos éagsúla freisin; foghlaimeoimid inniu faoi theiripe aclaíochta do dhiaibéiteas chineál 2.

• Tá stair fhada ag teiripe aclaíochta do dhiaibéiteas

Go deimhin, ba í an tSín an chéad tír a mhol teiripe aclaíochta chun diaibéiteas a chóireáil. Mhol an dochtúir Yuanfang sa “teoiric foinse” gur cheart d’othair a raibh tart iomarcach orthu (an t-ainm ársa ar dhiaibéiteas) “céad céim a shiúl ar dtús, níos mó ná míle, agus ansin ithe”, rud a léiríonn tús luath na teiripe aclaíochta. Sa bhliain 1926, fuair Laurence amach go raibh aclaíocht agus inslin níos éifeachtaí le chéile chun siúcra fola a laghdú. Sa bhliain 1935, tháinig Joslin, scoláire iomráiteach diaibéiteas, ar an gconclúid gur cheart “gníomhaíocht choirp a mheas mar leigheas ar dhiaibéiteas” agus chuir sé aiste bia, aclaíocht agus inslin i gcomparáid le “trí chapall” diaibéiteas. Sa bhliain 1969, ghlac an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte leis an téarma “oideas aclaíochta” go hoifigiúil, agus úsáidtear é go príomha chun cláir spóirt aonair a dhearadh, lena n-áirítear déine na haclaíochta, modh na gluaiseachta, am agus minicíocht na haclaíochta, agus réamhchúraimí. De réir mar a mhéadaíonn minicíocht diaibéiteas chineál 2 bliain i ndiaidh bliana, níl cógais agus teiripe aiste bia sách leordhóthanach, agus tá níos mó airde agus úsáide á fáil de réir a chéile ag teiripe aclaíochta do dhiaibéiteas chineál 2.

As na trí phríomhbhealach chun siúcra fola a rialú — aclaíocht, inslin agus cógais íslithe siúcra — is í an aclaíocht an ceann is éasca do dhaoine le diaibéiteas a rialú iad féin. Is é an príomhbhealach rialaithe do go leor daoine nach bhfuil a ndiaibéiteas trom ná “dún do bhéal agus oscail do chosa” — is é sin, an aiste bia a choigeartú agus cloí le haclaíocht rialta laethúil chun siúcra fola cobhsaí a bhaint amach. Go deimhin, ag gach céim den diaibéiteas, is iad aiste bia agus aclaíocht bunús rialaithe an tsiúcra. Má bhíonn siúcra fola fós neamhfhoirfe dá ainneoin sin, ba cheart smaoineamh ar an gcóras cógais a mhéadú chun cabhrú leis an siúcra a laghdú, seachas glacadh leis go bhféadfaí siúcra fola a rialú le cógais mhaith íslithe siúcra amháin. Tabharfaidh an t-alt seo eolas duit faoin “aclaíocht”, an ghné thábhachtach seo de rialú siúcra, agus faoin gcaoi ar cheart í a úsáid chun cothromaíocht an tsiúcra fola a bhaint amach.

• Buntáistí na haclaíochta do dhiaibéiteas chineál 2

Tá go leor buntáistí ag baint le haclaíocht: siúcra fola níos ísle, íogaireacht inslin níos fearr, lipidí fola níos ísle, cabhair le matáin a fhorbairt agus a mhúnlú, riosca níos ísle galar croí, cúrsaíocht fola níos fearr, cosc ar oistéapóróis, strus níos lú, cáilíocht beatha níos fearr agus tuilleadh.

Tá céatadán ard de dhaoine le diaibéiteas chineál 2 róthrom nó murtallach. Léirigh staidéar go raibh BMI ≥24.0kg/m2 ag suas le 64% díobh, agus léirigh sé freisin gur cúis thábhachtach d’fhriotaíocht inslin iad an iomarca cealla saille, rud atá ina phríomhchúis le diaibéiteas chineál 2. Dá bhrí sin, tá sé thar a bheith tábhachtach do dhaoine le diaibéiteas chineál 2 cion saille an choirp a laghdú trí aclaíocht rialta.

• Bunphrionsabail na haclaíochta

Sa tseirbhís easy sugar, fuaireamar amach go bhfuil míthuiscintí áirithe ag go leor daoine le diaibéiteas faoin aclaíocht. Seachnaíonn cuid acu an aclaíocht, agus déanann cuid eile an iomarca di; níl ceachtar den dá chleachtas oiriúnach. I dTreoirlínte na Síne maidir le Cosc agus Rialú Diaibéiteas Chineál 2 (eagrán 2017), leagtar béim ar na prionsabail seo a leanas:

Ba cheart do dhaoine fásta le diaibéiteas chineál 2 150 nóiméad ar a laghad sa tseachtain (mar shampla, 5 lá sa tseachtain, 30 nóiméad sa lá) d’aclaíocht aeróbach mheándéine a dhéanamh (50%-70% den uasráta croí; aclaíocht a éilíonn iarracht bheag, le buille croí agus análú níos tapúla ach gan a bheith gasta);

Ba cheart do dhaoine fásta le diaibéiteas chineál 2 gníomhaíocht choirp laethúil a mhéadú agus an t-am a chaitear ina suí a laghdú;

Nuair a bhíonn rialú an tsiúcra fola an-dona agus deacrachtaí géara nó ainsealacha tromchúiseacha i gceist, ba cheart aclaíocht a dhéanamh go cúramach.

Ós rud é nach ionann riocht fisiciúil ná sláinte gach duine, ba cheart do dhaoine a bhfuil siúcra fola éagobhsaí acu nó deacrachtaí casta acu comhairle an lucht leighis a leanúint agus iad ag déanamh aclaíochta. Is leor do dhaoine a bhfuil siúcra fola cobhsaí acu na prionsabail thuas a leanúint.

• Tabhair aire mhaith do na cosa agus do na hailt:

Ba cheart do dhaoine le diaibéiteas cúram níos fearr a thabhairt dá gcosa le linn aclaíochta, go háirithe dóibh siúd a bhfuil neamhoird chúrsaíochta acu nó a bhfuil a gcosa caillte ina mothú de bharr damáiste néaróg. Caith stocaí agus bróga compordacha a ligeann don allas imeacht, seiceáil do chosa gach lá, agus cuir do dhochtúir ar an eolas má thugann tú faoi deara aon rud neamhghnách. Ba cheart do dhaoine murtallacha le diaibéiteas aird a thabhairt freisin ar chosaint hailt na ngéag íochtarach agus iad ag aclaíocht. Roghnaíonn formhór na ndaoine siúl tapa nó bogshodar, ar gníomhaíochtaí iad a chuireann brú ar na géaga íochtaracha. Nuair atá an duine trom, bíonn an brú ar na glúine agus na rúitíní níos suntasaí. Is fearr déine aclaíochta atá inghlactha a roghnú, cosaintí glúine agus rúitín nó bearta cosanta seasta eile a úsáid, nó trealamh a roghnú a chuireann níos lú brú ar hailt na ngéag íochtarach.

• Bíodh bia agat a ardaíonn siúcra fola:

Nuair a mhéadaíonn méid na haclaíochta go sealadach, mar shampla i scrúduithe corpoideachais nó i siúlóidí fada, agus nach n-athraíonn na tosca eile, is féidir leis an méadú suntasach ar an aclaíocht cothromaíocht an tsiúcra fola a chur as riocht agus é a ísliú ró-íseal. Sa chás seo, is féidir deochanna spóirt a ól roimh ré, nó táibléid ghlúcóis agus modhanna eile a úsáid chun an méid siúcra a mhéadú agus cothromaíocht a choinneáil. Is fearr béile coisctheach a ghlacadh, nó ar a laghad a chinntiú gur féidir bia a bhfuil siúcra tapa ann a ghlacadh go pras má tharlaíonn comharthaí hipiglíoceime.

• Má tá cógais a spreagann inslin nó inslin á n-úsáid agat, tomhais do shiúcra fola go minic:

Ba cheart do dhaoine le diaibéiteas a úsáideann sulfonylurea, cógais a spreagann inslin de chineál glinide, nó inslin chun an siúcra a rialú, a siúcra fola a thomhas ar a laghad roimh aclaíocht agus ina diaidh. Má bhíonn an siúcra fola íseal, glac béile breise nó ól deoch spóirt in am, ceartaigh an siúcra fola, agus ansin déan aclaíocht. Tá sé seo níos áisiúla do dhaoine a chaitheann monatóir leanúnach glúcóis, mar is féidir leo a siúcra fola a sheiceáil tráth ar bith agus coigeartuithe spriocdhírithe a dhéanamh.

• Lean treoracha do dhochtúra chun d’aiste bia agus dáileog do chógais diaibéiteas nó inslin a rialú.

Nuair a athraíonn daoine le diaibéiteas a gclár aclaíochta, ba cheart dóibh teagmháil thráthúil a dhéanamh leis an bhfoireann leighis. Ba cheart don fhoireann an aiste bia agus an córas cógais a choigeartú de réir an phlean aclaíochta, plean béilí aonair agus plean inslin a chur ar fáil, agus riachtanais spóirt an duine aonair a chur san áireamh ar bhonn sábháilte.

• Cén fáth a n-ardaíonn roinnt gníomhaíochtaí spóirt siúcra fola?

Ardaíonn roinnt gníomhaíochtaí siúcra fola toisc go spreagann siad scaoileadh hormón frithinsline ón gcorp, mar adrenaline, a chuireann in aghaidh inslin agus a ardaíonn siúcra fola. Tarlaíonn sé seo go minic ar maidin agus duine ag troscadh, nó le linn aclaíochta dian a chruthaíonn sceitimíní móra. Bíonn hormóin a ardaíonn siúcra ag a mbuaic maidir le secretion go luath ar maidin; má thosaítear ar aclaíocht láithreach, spreagtar sceitimíní an chórais néaróg báúil a thuilleadh, méadaítear secretion na n-hormón sin, agus dá dhéine an aclaíocht agus dá mhó an sceitimíní — go háirithe i gcomórtais spóirt — is ea is mó a mhéadaíonn an corp secretion na n-hormón sin mar fhreagairt ar an achrann fisiciúil dian. Dá bhrí sin, molaimid do dhaoine le diaibéiteas aclaíocht mheándéine, mar shiúl, bogshodar agus obair tí — gníomhaíochtaí a chuireann allas ort ach nach gcuireann tuirse mhór ort. Is féidir leo siúcra fola a úsáid go héifeachtach gan an corp a spreagadh an iomarca.

• An mheicníocht trína gcaitheann teiripe aclaíochta le diaibéiteas chineál 2

Is féidir le haclaíocht meitibileacht lipidí an choirp a fheabhsú trí líon na ngabhdóirí inslin i seicní na mióblast a mhéadú, íogaireacht na gceall matán d’inslin a mhéadú, briseadh síos fíochán saille a bhrostú, úsáid aigéid shailleacha shaora agus colaistéaróil a chur chun cinn, tiúchan colaistéaróil agus LDL a ísliú, agus tiúchan HDL a mhéadú. Tá an-tábhacht leis seo chun cosc a chur ar dhiaibéiteas agus dúlagar agus chun sláinte choirp agus mheabhrach na n-othar a chur chun cinn.

Conas Aclaíocht a Dhéanamh:

Roghnú an chineáil spóirt:

Ba cheart an modh spóirt a roghnú i gcomhréir le timpeallacht mhaireachtála, nósanna agus cúlra eacnamaíoch an othair. Ba cheart aclaíocht aeróbach íseal- nó mheándéine a roghnú den chuid is mó, mar shiúl, bogshodar, snámh agus tai chi. Is féidir cineálacha éagsúla spóirt a chur le chéile chun torthaí níos fearr a bhaint amach. Is féidir le hothair a bhfuil folláine choirp níos fearr acu aclaíocht atá beagán níos déine a roghnú, agus is féidir le hothair atá an-sean nó lag aclaíocht ísealdéine a roghnú.

Am na haclaíochta:

Is fearr aclaíocht a dhéanamh 60 go 120 nóiméad tar éis béile, mar is féidir leis sin an t-ardú i siúcra fola tar éis béile a chosc go héifeachtach. Mar sin féin, ba cheart a thabhairt faoi deara gur chóir aclaíocht tar éis an dinnéir a sheachaint ag buaic-am éifeacht na gcógas frithshiúcra chun hipiglíoceime le linn aclaíochta a sheachaint. Athraíonn fad na haclaíochta ó dhuine go duine agus is féidir é a mhéadú de réir a chéile ó 5 go 10 nóiméad ar dtús go dtí thart ar 30 nóiméad.

Minicíocht an spóirt:

Tugann aclaíocht rialta de dhéine chuí tairbhí leanúnacha agus soiléire. Léirigh staidéir gur féidir le trí sheisiún d’aclaíocht aeróbach ard-déine sa tseachtain íogaireacht inslin daoine le diaibéiteas chineál 2 a mhéadú 46% thar thréimhse dhá mhí, ach laghdaítear an íogaireacht inslin a baineadh amach nuair a chuirtear deireadh leis an aclaíocht ar feadh trí lá. Dá bhrí sin, ba cheart aclaíocht a dhéanamh 3 go 5 lá sa tseachtain.

Réamhchúraimí

1. Agus teiripe aclaíochta á cur i bhfeidhm, ba cheart measúnú cuimsitheach a dhéanamh ar riocht fisiciúil an othair agus déine, am agus minicíocht na haclaíochta is oiriúnaí dó a roghnú;
2. Le linn na haclaíochta, ba cheart milseáin nó milseog a iompar chun hipiglíoceime i ndaoine le diaibéiteas a chosc tráth ar bith;
3. Ba cheart an plean cóireála comhcheangailte d’aclaíocht, d’aiste bia agus d’inslin a fhorbairt faoi threoir dochtúra. Ba cheart dul chun cinn de réir a chéile a dhéanamh, an plean a fheabhsú go leanúnach, agus é a athrú go solúbtha de réir athruithe i riocht an othair, ionas go mbeidh na hoidis aclaíochta níos oiriúnaí don othar.
4. Ní hamháin go bhfuil éifeacht shuntasach ag teiripe aclaíochta do dhiaibéiteas chineál 2 maidir le siúcra fola a ísliú, ach is féidir léi forbairt deacrachtaí diaibéiteas a chosc go héifeachtach freisin. Le forbairt leanúnach na teicneolaíochta leighis, éireoidh córas na teiripe spóirt níos aibí agus beidh sé ina chóireáil chúnta thábhachtach atá simplí agus éasca le húsáid ag formhór na n-othar a bhfuil diaibéiteas orthu.

Sé Chás nach bhFuil Spórt Oiriúnach Iontu:

1. 1Neamhoird meitibileachta an tsiúcra, rud a chiallaíonn go bhfuil siúcra fola an troscadh os cionn 13.9 millimól/lítear agus go bhfuil na céatóin sa bhfual dearfach, nó go bhfuil na céatóin sa bhfual diúltach ach go bhfuil siúcra fola an troscadh ard;

1. 2.Fuiliú úr sa tsúil de bharr loit reitineacha diaibéiteacha.

1. 3.Léiríonn neifreapaite diaibéiteach drochfheidhm duánach;

1. 4.neuropatacht chríochach thromchúiseach nó neuropatacht uathrialach thromchúiseach chomhcheangailte;

1. 5.Neamhdhóthanacht nua scamhógach nó neamhoird ráta croí;

1. 6.Tá gránach sna géaga íochtaracha nó sna cosa, nó tá briseadh agus ionfhabhtú craicinn ann.